Een korte geschiedenis van Zuid-Afrika: land van lagen en verhalen
Wie door Zuid-Afrika reist, komt overal in aanraking met de geschiedenis. In plaatsnamen, talen, oude boerderijen en monumenten, maar ook in de grote verschillen tussen steden, dorpen en wijken. Om het Zuid-Afrika van nu beter te begrijpen, helpt het om iets te weten over de lange en soms pijnlijke geschiedenis van het land.
De eerste bewoners van Zuid-Afrika
Lang voordat Europeanen voet aan wal zetten, leefden in zuidelijk Afrika al Khoisan-volken. De San leefden voornamelijk als jagers en verzamelaars, terwijl Khoikhoi-gemeenschappen vee hielden. Later vestigden zich vanuit noordelijker delen van Afrika verschillende Bantoe-sprekende gemeenschappen in het gebied. Zij brachten landbouw, veeteelt en eigen talen en culturen mee.
Die vroege geschiedenis is nog altijd zichtbaar. In rotstekeningen bijvoorbeeld, maar ook in plaatsnamen en in de grote verscheidenheid aan talen die in Zuid-Afrika worden gesproken.
Nederlanders, Britten en de Grote Trek
In 1652 stichtte de Nederlandse VOC bij Kaap de Goede Hoop een verversingspost voor schepen op weg naar Azië. Wat begon als een kleine nederzetting voor de bevoorrading van passerende schepen, groeide uit tot een kolonie. Land werd ingenomen, de oorspronkelijke bewoners werden steeds verder verdrongen en tot slaaf gemaakte mensen werden vanuit onder andere Azië en andere delen van Afrika naar de Kaap gebracht.
Ook de taal vertelt iets over die periode. Het Afrikaans ontwikkelde zich vanuit het Nederlands, maar werd mede gevormd door de verschillende talen die aan de Kaap werden gesproken.
Aan het einde van de achttiende eeuw kwamen de Britten. In de negentiende eeuw trokken duizenden Nederlandstalige kolonisten, later bekend als Boeren of Afrikaners, met hun ossenwagens het binnenland in. Deze Grote Trek leidde uiteindelijk tot de stichting van de Zuid-Afrikaansche Republiek, vaak Transvaal genoemd, en de Oranje Vrijstaat.
De ontdekking van diamanten en later goud veranderde opnieuw alles. De economische belangen werden enorm en de spanningen tussen de Britten en de Boerenrepublieken liepen verder op. Uiteindelijk volgden de Anglo-Boerenoorlogen, waarvan de tweede, van 1899 tot 1902, diepe sporen naliet.
Apartheid wordt een systeem
In 1948 kwam de Nasionale Party aan de macht en werd apartheid officieel regeringsbeleid. Rassenscheiding bestond al langer, maar werd nu vastgelegd in een uitgebreid stelsel van wetten.
Zuid-Afrikanen werden ingedeeld naar ras en die indeling bepaalde onder meer waar je mocht wonen, welk onderwijs je kreeg, met wie je mocht trouwen en welke politieke rechten je had. Scholen, stranden, bussen en andere openbare voorzieningen werden gescheiden. Miljoenen mensen werden gedwongen te verhuizen.
Tegen apartheid ontstond steeds meer verzet, binnen én buiten Zuid-Afrika. Namen als Nelson Mandela, Desmond Tutu en Steve Biko zijn onlosmakelijk met die geschiedenis verbonden, maar achter die bekende namen stonden vele anderen die zich tegen het systeem verzetten.
Nelson Mandela kwam in 1990 vrij na 27 jaar gevangenschap. Vier jaar later, op 27 april 1994, vonden de eerste democratische verkiezingen plaats waaraan Zuid-Afrikanen van alle bevolkingsgroepen konden deelnemen. Mandela werd de eerste zwarte president van Zuid-Afrika.
Het verleden reist mee
Ruim dertig jaar later is de geschiedenis nog altijd zichtbaar. Zuid-Afrika kent grote verschillen tussen arm en rijk en de gevolgen van apartheid zijn niet verdwenen. Tegelijkertijd is het een land met een enorme culturele en taalkundige diversiteit, waarin het gesprek over identiteit en geschiedenis voortdurend doorgaat.
Iets van deze geschiedenis kennen wanneer je door Zuid-Afrika reist, geeft extra dimensie aan je verblijf. Niet om bij iedere plek een geschiedenisles te houden, maar omdat je beter begrijpt waar je naar kijkt. Zuid-Afrika laat zich nu eenmaal niet goed vangen in één verhaal.
